
Ljós og röntengeislun
eru dæmi um rafsegulbylgjur. Rafsegulbylgjusviðið er
litróf sem nær yfir mikinn fjölda
af rafsegulbylgjum sem hafa mjög mismunandi eiginleika
eftir því hvar þær eru staðsettar í sviðinu.
Staðsetningu í þessu sviði ráða
bylgjulengd, tíðni og orka. Rafsegulbylgja
er samfléttun rafsviðs og segulsviðs
og er ein mynd orkuflutnings. Til þess að geta
skýrt út alla eiginleika rafsegulbylgjunnar
verður oft að grípa til þess að lýsa þeim
sem örlitlum óhlöðnum ögnum
sem þjóta áfram með ljóshraða. Þessar
agnir eru þá kallaðar fótónur.
Fótóna flytur með sér orku
sem stendur í réttu hlutfalli við tíðni
bylgjunnar. Útvarpsbylgjur eru með lága
tíðni og orkulitlar en röntgengeislun
hefur háa tíðni og flytur með sér
mikla orku. Þetta kallast jónandi geislun.
Myndun jónandi
geislunar verður á tvo vegu. Í geislatækjum
sem eru til þess byggð að framleiða slíka
geislun og við geislavirkni.Jónun er sá atburður þegar
rafeind sem er á braut sinni umhverfis kjarna er
tekin þaðan. Frumeindin verður eftir einni
rafeind fátækari en áður og því ekki
lengur í hleðslujafnvægi. Oftast er jónun
skýrð út frá árekstri geislaagnar
og rafeindar sem gefur rafeindinni nægilega hreyfiorku
til þess að yfirgefa frumeind þá sem
hún tilheyrir.
Uppgötvun
röntgengeislans átti sér stað þegar þýskur
prófessor að nafni Wilhelm Konrad Röntgen
var að gera tilraunir með rafleiðni milli tveggja
skauta í lofttæmdum glerhylkjum í nóvember
1895. Hann tók eftir því að ljós
myndaðist á plötu sem var í nokkurri
fjarlægð frá glerhylkinu. Platan var þakin
zinksúlfíði og lýsti upp um leið og
rafstraumur fór í gegnum glerhylkið. Það sama
gerðist þótt glerhylkið væri
vandlega hulið ljósþéttu klæði. Í kjölfar þessarar
uppgötvunar fylgdu miklar rannsóknir í upphafi
19. aldarinnar á myndun, eiginleikum og áhrifum
röntgengeislunar. Fljótt kom í ljós
að geislun gat verið skaðleg. Líffræðileg áhrif
hennar voru mikil og gátu jafnvel verið banvæn.
Er ljóst að allmargir af brautryðjendum í notkun
hennar urðu um leið fórnarlömb hennar. Öflugar
geislavarnir voru því víðast hvar
settar á stofn á 4. og 5. áratug 20.
aldarinnar og skilgreindar voru nokkuð nákvæmlega
gildar ástæður fyrir notkun geislunar
www.rd.is